Aardappels in flinterdunne plakjes, dakpansgewijs gelegd in een schaal die eerst met knoflook is ingewreven en daarna beboterd. Er gaat geen ei of bloem doorheen: de romigheid komt van melk, kookroom light en geraspte gruyère of emmentaler, met een snufje nootmuskaat. Na ongeveer een uur op 180 graden gaat de oven omhoog naar 200 graden voor een goudbruin korstje. Reken in totaal op ongeveer 95 minuten, waarvan het grootste deel oventijd is. Lekker bij een stuk vlees of als bijgerecht op zich.
Het aantal porties is een schatting op basis van de ingrediënten.
Pel het teentje knoflook en snijd het in de lengte doormidden.
Wrijf een grote vuurvaste schaal stevig in met het snijvlak van het teentje knoflook en beboter daarna de vorm.
Was de aardappels, schil ze en snijd ze in heel dunne plakjes, bijvoorbeeld met een keukenschaaf.
Leg de aardappelplakjes dakpansgewijs in de schaal, het liefst in één laag.
Strooi er zout, peper en nootmuskaat over.
Roer in een smalle, hoge kom de melk, kookroom light en geraspte gruyère of emmentaler door elkaar.
Verdeel het melk-roommengsel gelijkmatig over de aardappels.
Strooi de boter in vlokjes over de gratin.
Zet de schaal op het rooster midden in de oven en bak de gratin ongeveer 1 uur.
Draai de oven op 200 graden en laat de gratin nog 15 minuten bakken tot er een goudbruin korstje op zit.
Tips
Aardappels niet te dik snijden: Als de plakjes dikker zijn dan een paar millimeter, blijven ze binnen de baktijd hard terwijl de bovenkant al bruint. Gebruik echt een keukenschaaf of de dunste stand van een mandoline voor gelijkmatige, dunne plakjes.
Kies de juiste aardappelsoort: Afkokers zijn de juiste keuze omdat ze tijdens het bakken hun vorm behouden en niet uit elkaar vallen, terwijl ze toch genoeg zetmeel afgeven om de room te binden.
Aardappels niet vooraf spoelen: Spoel de gesneden plakjes niet onder water, want dan verlies je zetmeel dat juist nodig is om de gratin te binden. Werk de plakjes daarom snel na het snijden verder om verkleuring te voorkomen.
Laat de gratin even rusten: Laat de gratin na het bakken een paar minuten buiten de oven staan voordat je hem aansnijdt. Zo krijgt de room de kans om iets op te stijven, waardoor je mooiere plakken kunt scheppen.
Schaal te vol of te diep: Gebruik een brede, ondiepe vuurvaste schaal in plaats van een diepe pan. In een te diepe schaal warmt het midden onvoldoende door binnen de aangegeven baktijd.
Variaties
Aardappelgratin met ketjap en trassi: Een Indo-variant met umami-diepte. Voeg 1 eetlepel ketjap manis en een klein snufje trassi toe aan de melk-roomsaus voordat je deze over de aardappels giet. Dit geeft een subtiele zoute, hartige ondertoon zonder de klassieke smaak volledig te overstemmen. Vervang de helft van de gruyère door Javaanse kaas of gebruik dezelfde hoeveelheid maar voeg extra trassi toe.
Aardappelgratin met spinazie en nootmuskaat: Een Hollandse huishodenvariant die voedzaam en voller wordt. Voeg 250g verse spinazie (gaar en uitgeknepen) tussenin bij de aardappellagen. Verhoog de nootmuskaat licht naar een heel kleine snuf. De spinazie absorbeert de saus en geeft structuur aan het gerecht, klassiek Nederlands comfort food.
Aardappelgratin met zoete aardappel en gemberwortel: Een Surinaamse variatie die zoet en hartig combineert. Gebruik 60% gewone aardappel en 40% zoete aardappel in dunne schijfjes. Voeg een klein snufje geraspte gemberwortel toe aan de saus. Dit past in de Surinaamse voorkeur voor gelaagde, geurige groentebereidingen en geeft het gerecht een warme, licht frisse noot.
Veelgestelde vragen
Kan ik deze aardappelgratin van tevoren maken?
Je kunt de gratin volledig bakken en daarna afgekoeld laten opwarmen in de oven. Bewaar hem afgedekt in de koelkast en verwarm hem in een voorverwarmde oven tot hij weer warm en goudbruin is.
Kan ik de kookroom light vervangen door gewone kookroom of slagroom?
Ja, dat kan; gewone kookroom of slagroom geeft een romiger en rijker resultaat dan de light-variant. Houd er rekening mee dat de gratin dan iets machtiger wordt.
Is gruyère of emmentaler te vervangen door een andere kaas?
Je kunt oude of belegen kaas gebruiken als alternatief, maar de smaak wordt dan iets scherper en minder nootachtig. Vermijd te zachte smeltkazen, want die geven de gratin minder structuur.
Waarom worden mijn aardappels niet gaar terwijl de bovenkant al bruin is?
Dit gebeurt vaak als de plakjes te dik gesneden zijn; snijd ze zo dun mogelijk, bijvoorbeeld met een keukenschaaf, zodat ze binnen de aangegeven baktijd van in totaal ongeveer 1 uur en 15 minuten gaar worden. Leg de plakjes ook in één laag dakpansgewijs, zodat de warmte overal goed doordringt.
Welke aardappelsoort werkt het beste voor deze gratin?
Gebruik afkokers, zoals in het recept vermeld staat, omdat deze tijdens het bakken hun vorm behouden en toch mooi zacht worden. Kruimige aardappels vallen sneller uit elkaar en geven een minder mooie laagjesstructuur.
